پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - تحليل بارندگي سالانه بندرعباس
بازدید : 1679 20 بهمن 1392 ساعت 9:2 شماره :27092

تحليل بارندگي سالانه بندرعباس

 

 

تحليل بارندگي سالانه بندرعباس

ابوالقاسم حسین پور(1)    

نواب كوهپايه (2)

 

 

 

استان هرمزگان از نظر شرایط اقلیمی از سه ویژگی جغرافیایی تاثیر می پذیرد ،  نخست آنکه این استان در عرضهای جغرافیایی 25 درجه و 24 دقیقه تا 28 درجه و 57 دقیقه دقیقاً در کمربند بیابانی جهان قرار گرفته و کمترین ریزش های سالیانه جهان در این کمربند جغرافیایی و اقلیمی رخ می دهد. از این رو گفته می شود که عرض جغرافیایی به گونه ای کاملاً مشخص بر شکل گیری اقلیم های استان تأثیر می گذارد. دوم آنکه مجاورت استان  با خلیج فارس ودر بخش هایی با دریای عمان مناطق وسیعی از استان را تحت تاثیر پدیده ای ناشی از مجاورات بسترهای بزرگ آبی با خشکی ،که ازآن جمله کمی دامنه نوسان دمای سالانه است قرار میدهد وسوم ارتفاع استان از سطح دریا که این امرنیز شرایط خاصی را از نظر اقلیمی بر این بخش ها مسلط می سازد.

     مهمترین سیستم های هواشناسی و توده های هوای مؤثر بر استان هرمزگان شامل کم فشار حرارتی سودانی، پرفشار زمستانی شمالی، کم فشار حرارتی هند، کم فشار حرارتی عربستان، کویر و کم فشار مدیترانه ای است. در استان هرمزگان فاکتور ارتفاع به عامل تعیین کننده ای در شکل گیری اقلیم های حاکم بر استان مبدل شده است.

عرض کم جغرافیایی استان بر تابش خورشید و رژیم دمایی آن به شدت تأثیر می گذارد به نحوی که این استان در قلمرو گرم ترین مناطق حرارتی کشور قرار دارد. به سبب نزدیکی این منطقه به مدار رأس السرطان استان پتانسیل حرارتی بالایی داشته و بخش های وسیعی   از استان در شمار گرم ترین نواحی کشور قرار گرفته اند.

      منطقه يك ( بندرعباس ) ،دامنه تغييرات ميانگين بارندگي از كمتر از 150 ميلي متر در بخش جنوب غربي تا بيش از 350 ميلي متر در هسته هاي  ارتفاعات هماگ و نيان است . دامنه تغييرات ميانگين دما، بيش از 5/22 درجه سليوس در بخش جنوب غربي تا كمتر از 15 درجه سلسيوس در هسته هاي از ارتفاعات هماگ است . دامنه تغييرات سالانه تبخير سالانه به ميزان بيش از 3600 ميلي متر در جنوب غربي تا كمتر از 2600 ميلي متر در هسته هاي از ارتفاعات هماگ تغيير مي يابد .

در این تحقیق آماربارش ایستگاه سینوپتیک بندرعباس از سا ل میلادی 1957 تا 2012 به مدت 56 سال مورد بررسی قرار گرفته است.

شکل ذیل نشان میدهد میانگین بارش استان دراین بازه 56 ساله 172.4 میلیمتر می یاشد.که حداکثر بارش 494.7 میلیمتربوده.که با توجه به شکل نمودار نشان میدهد که پس ازطی دوره 12تا 14 سال بارش کمتر از میانگین، توقع دیدن دوره نسبتا منظم6-8 سال بارش بیشتر از میانگین را می رود.یعنی طول یک دوره آماری که تر سالی وخشکسالی راتجربه کرده باشد 24 سال برای بندرعباس مناسب می باشد.

 

 

 
 

روند بارش سالانه

 

الگوی خطی برازش بارش ایستگاه سینوپتیک بندرعباس شکل زیر کاهش تدریجی بارش را به میزان 57/.میلی متر در هرسال نشان میدهد.

 




در این  دوره بارشی 5 فاز بارشي را در بندرعباس میتوان تشخیص داد

 

فاز اول

فاز دوم

فازسوم

فاز چهارم

فاز پنچم

دوره (سال)

1974-1959

1983-1975

1992-1984

2000-1993

2012-2001

میانگین(mm)

127.4

268.7

144.3

259.3

103.3










 

آزمون تحلیل واریانس

 

با به مقایسه میانگین ها  نشان داده شده است که تفاوت معنی داری در سه بارش دربازه های1974-1959و1992-1984و2012-2001 تفاوت معنی داری وجود نداشته است که نشان میدهد که بارش تغییر خاصی نداشته است.

خشکسالی

متخصصان علوم جوی با توجه به اهداف وجوانب کار خود تعاریف مختلفی از خشکسالی ارائه داده انداما نکته مشترک این تعاریف عامل بارش است که به عنوان معیار وشاخص اطلی در نظر گرفته شده استبه عنوان مثال تعریف خشکسالی از سوی NDMC(2000)به شرح زیر ارائه شده است: خشکسالی اقلیم شناسی زمانی رخ میدهد که میزان بارندگی کمتر از میانگین دراز مدت آن باشد.اگر خشکسالی اقلیم شناسی تداوم یابدمنجر به وقوع خشکسالی هیدرولوژیکی می شود.از ویژگیهای مهم آن ،کاهش جریان رودخانه ها وافت سطح آبهای زیر زمینی است .اگر رطوبت قابل دسترس خاک برای محصولات کشاورزی به سطحی برسد که باعث پژمردگی گیاه واثرات زیانبار بر روی میزان تولید گردد، خشکسالی کشاورزی حادث شده است. خشکسالی اقتصادی –اجتماعی پس از تداوم خشکسال اقلیم شناسی،هیدرولوژیکی وکشاورزی حادث می شودوموجب قحطی، مرگ ومیر ومهاجرت دسته جمعی می شود.

زمان آغاز تا پایان خشکسالی به عنوان دوره تداوم خشکسالی خوانده میشود که یکی از ویزگیهای اساسی خشکسالی محسوب میشود.

ترسالی،برخلاف خشکسالی ناشی از مقدار بارش فراتر از میانگین دراز مدت آن می باشد.بروز ترسالی نیز نوعی انحراف موقتی از حدنرمال در جهت مثبت می باشد که تحت تاثیر عوامل وجریانات جوی جهانی ،منطقه ای ومحلی می باشدشدت وتداوم دوره های ترسالی نیز در شرایطی محیطی نواحی ،تاثیر بسزایی دارد،به طوری که وقوع ترسالی شدید ،سبب اختلال محیطی از جمله سیلاب های شدید،خسارات زراعی وتلفات جبران ناپذیر مالی وجانی میگردد.

مقیاس زمانی اثرات خشکسالی را بروی میزان توانایی منابع آب نشان میدهد. کمبود بارش در مقیاس زمانی کوتاه مدت اثر خودرا بروی رطوبت خاک و در دراز مدت بروی منابع اب زیر زمینی ، جریان رودخانه وذخایر اب تاثیر میگذارد.در این تحقیق از شاخص خشکسالی هایم کوتیل (1996) که منطبق بر مناطق خشک است استفاده شده است.(عزیزی،1384)

 

با توجه به جدول زیر فراوانی خشک سالی های ضعیف ،متوسط  وشدید در بندرعباس زیاد می باشدکه دارای فراوانی 32 مورد است .


جدول فراوانی دوره های تر سالی وخشکسالی

 

 

Frequency

Percent

Valid Percent

Cumulative Percent

1

ترسالی بسیار شدید

8

14.3

14.3

14.3

2

ترسالی متوسط

5

8.9

8.9

23.2

3

ترسال ضعیف

10

17.9

17.9

41.1

4

خشکسالی ضعیف

13

23.2

23.2

64.3

5

خشکسالی متوسط

13

23.2

23.2

87.5

6

خشکسالی شدید

6

10.7

10.7

98.2

 

شکل زیر تناوب دوره های ترسالی وخشکسالی رانشان می دهد:

دوره هایی که بارش آن( بر اساس شاخص طبقه بندی هایم کوتیل که منطبق بر مناطق خشک است )دارای شرایط ترسالی شدیدوبسیار شدید باشند رابا عدد 1 (گویای سالهای پربارش وتضمین کننده منابع آب زیر مینی می باشد) ودوره هایی که بارش آن ترسالی متوسط تا ضعیف  می باشد با عدد2 (گویای سالهای دارای بارش خوب وتضمین کننده تکثیرورویش گیاهان در عرصه های طبیعی) و دوره  هایی که بارش آن خشکسالی ضعیف تا متوسط است با عدد3  نشان داده شده است (گویای سالهای خشکسالی هیدرولوژیکی) ودوره هایی که بارش آن خشکسا لی شدید وخیلی شدید  است با عدد 4(گویای سالهای دارای خشکسالی کشاورزی ) نشان داده شده است . با توجه به تناوب ودوام خشکسالی نشان میدهد که خشکسالی ضعیف تا متوسط که دارای بیشترین فراوانی وتناوب هستند، به طور میانگین دارای طول عمر(  میانگین دوره های دوسال متوالی به بالا در نظر گرفته شده است )برابر  3.5 سال  بوده است  که نشان می دهد در بندرعباس با خشکسالی هیدرولوژیکی  مواجه بوده ایم(  وتا کنون چه فشار زیادی بر منابع آب زیرزمینی وکیفیت آن آمده است )وهمچنین وجود فراوانی نسبتا خوب درسالهای ترسالی شدید احتمال بروز خطرات مالی وجانی نیز می رود.

 

با توجه به شکل زیر در سه مراتب خود همبستگی معنی دار دیده میشود در مرتبه 2 خودهمبستگی مثبت ودر تاخیرهای 11و13 خودهمبستگی منفی است که این بدین معنی است که طی دوره آماری مذکور بارشهای همسان هر دوسال یکبار تکرار شده و نوسان دوره های ترسالی وخشکسالی هر 11ویا13 سال رخ میدهد.

 
 

نتیجه گیری :

با توجه به بررسی صورت گرفته  میانگین بارش 56 سالانه بندرعباس برابر172.4ومیانگین حداقل بارش سالانه براساس صدک 10% برابر22.4وهمچنین میانگین حداکثری بارش سالانه براساس صدک 90% برابر 434.96 است . برازش یک خط به داده ها(رگرسیون خطی) نشان داد که بارش بندرعباس دارای روند پایداری بوده است وهمچنین نتایج تحلیل واریانس، تفاوت معنی داری درمیزان بارش حداقلی در سه فاز اول، سوم وفاز پنجم مشاهده نگردید که نشان می دهد که تغییر اقلیمی در بارش  بندرعباس صورت نگرفته است.. نوسان دوره های ترسالی وخشکسالی هر 11ویا13 سال رخ میدهد. با توجه به تناوب ودوام خشکسالی نشان میدهد که خشکسالی ضعیف تا متوسط که دارای بیش ترین فراوانی وتناوب هستند، به طور میانگین دارای طول عمر(  میانگین دوره های دوسال متوالی به بالا در نظر گرفته شده است )برابر  3.5 سال  بوده است  که نشان می دهد در بندرعباس با خشک سالی هیدرولوژیکی  مواجه بوده ایم (گواه آن فشار زیادی که بر منابع آب زیرزمینی وکیفیت آن آمده است )وهمچنین وجود فراوانی نسبتا خوب درسال های ترسالی شدید احتمال بروز خطرات مالی و جانی ناشي از سیل را افزايش داده است .

 

(1) کارشناس ارشد آبخیزداری ومعاون آبخیزداری اداره كل منابع طبيعي هرمزگان

(2) كارشناس ارشد اقليم شناسي و مسئول اداره ارزيابي آبخيزداري

 

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :  
  
فرم هاي راهنماي ارباب رجوع
طرح انتقاد و یا شکایت
شماره تماس
فکس
پست الکترونیک (ایمیل )
نشانی
توضیحات
  
(حروف و يا اعداد مشاهده شده را وارد نماييد)