پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - سیمای آبخیزهای هرمزگان
سیمای آبخیزهای هرمزگان
استان هرمزگان با توجه به موقعيت جغرافيايي ، شرايط اقليمي و برخورداري از رطوبت نسبي هوا از شرايط طبيعي متمايزي نسبت به ديگر نقاط كشور برخوردار است . همچنين وجود بيشترين جزاير ايراني خليج هميشه فارس در قلمرو جغرافيايي هرمزگان با 14 جزيره مهم بزرگ و كوچك با محيط بكر طبيعي (شامل قشم، كيش، ابوموسي، تنب بزرگ، تنب كوچك، هرمز، هنگام، لاوان، لارك، فارو، شيدور، هندورابي و ...  از ويژگيهاي خاص عرصه هاي منابع طبيعي استان به شمار مي روند .
 
  • مساحت حوزه هاي آبخيز استان              10000000                  هكتار
  • مساحت حوزه آبخيز سدها                     1005000                     هكتار
  • مساحت حوزه هاي داخلي و فاقد سد         6052000                    هكتار
  • مساحت حوزه هاي آبخيز شهري و روستايي     136200                 هكتار

 

 

 

از نظر طبيعي استان هرمزگان به 17 حوزه آبخيز اصلي تقسيم مي گردد . از مجموع مساحت حوزه هاي آبخيز استان ، سطحي معادل 810 هزار هكتار حوزه آبخيز سدهاي موجود و 195 هزار هكتار حوزه سد هاي در دست ساختمان را تشكيل مي دهند. حدود 30% وسعت آبخيزهاي هرمزگان در استانهاي همجوار (فارس ، كرمان و بوشهر) واقع گرديده است و به همين دليل هرمزگان ميزبان سيلابهاي ورودي از استانهاي مذكور به شمار مي رود.

 

حدود 8/5 ميليون هكتار از حوزه هاي آبخيز ( معادل 80 درصد از سطح استان ) سيل خيز مي باشد . بعبارتي اين عرصه ها در توليد هرزآبها و روانابهاي سطحي سريع نقش دارند بطوريكه اين عرصه ها سالانه بيش از 5 ميليارد مترمكعب رواناب مستقيم و سريع توليد مي نمايد كه اين خود مبين استعداد فرسايش پذيري و تشديد پيامدهاي خشكسالي نيز مي باشد .
بطور كلي در وضعيت موجود حدود 14 شهر ،  545 پارچه آبادي، 58000 هكتار از اراضي زراعي ( باغات ، اراضي آبي و ديم واقع در دشت ها و حاشيه رودخانه ها ) ، 29 رشته قنات و بخش قابل توجهي از جاده ها و راههاي ارتباطي در معرض خطر سيل گيري است .
ميزان فرسايش خاك در سطح 6 ميليون هكتار از حوزه هاي آبخيز استان بطور متوسط سالانه حدود 26 تن در هكتار و متوسط ساليانه رسوب معادل 13 تن در هكتار مي باشد .
اندازه گيري ايستگاههاي هيدرومتري و همچنين نتايج عمق يابي مخزن سدهاي مهم استان ( ميناب و جگين ) ، ميزان رسوب وارده به اين دو سد معادل 2/16 ميليون مترمكعب در سال برآورد شده است .
بيلان منفي آبخوان ها و روند نامطلوب كمي و كيفي سفره هاي آب زيرزميني در 31 دشت مهم استان ، ورود بخشي از سيلابهاي استانهاي همجوار فارس ، بوشهر و كرمان به استان و شور شدن حجم عظيم 4 ميليارد مترمكعب از سيلابهاي استان بواسطه عبور از گنبد هاي نمكي و ورود به رودخانه هاي شور از ديگر خصوصيات و شرايط موجود آبخيزهاي هرمزگان به شمار مي روند .
 
بررسي پيشينه فعاليت آبخيزداري در استان هرمزگان و ملاحظه گنجينه عظيم دانش بومي آبخيزداري در اين استان حاكي از ريشه دار بودن فعل آبخيزداري در اين خطه خشك از كشور است. سامانه هاي سطوح آبگير باران ، مديريت و بهره برداري سنتي از سيلابها ، جداسازي آب شور و شيرين ، حفظ خاك ، بهره برداري از اراضي شيبدار و زراعت سيلابي مجموعه اقداماتي است كه توسط مردم هرمزگان در منطقه خشك جزاير و كرانه هاي خليج فارس و سواحل درياي عمان از ديرباز مورد استفاده و بهره برداري قرار مي گيرد.
فعاليت رسمي آبخيزداري در استان از ابتداي دهه 50 با استقرار كمپ آبخيزداري در حوزه آبخيز سد استقلال ميناب آغاز و پس از آن و بويژه در دو دهه اخير در اقصي نقاط استان توسعه يافت . به نحوي كه گسترش فعاليت هاي آبخيزداري از غربي ترين مناطق استان در بخش كوشكنار پارسيان تا منتهي اليه مرز شرقي استان در روستاي كيدر كاشي جاسك و روستاي آخران بشاگرد، هم مرز با استان سيستان و بلوچستان و همچنين در سواحل و جزاير استان (قشم، هنگام، لارك، فارو و ...) تا مناطق مرتفع شمالي استان چشمگير مي باشد. من حيث المجموع تاكنون (سال1390) بالغ بر 6400 سازه آبخيزداري با ظرفيت مهار قريب به 400 ميليون مترمكعب سيلاب و بيش از 100 هزار هكتار عمليات بيولوژيك و يبومكانيك آبخيزداري در سطح حوزه هاي آبخيز هرمزگان در قالب 6 طرح و 580 پروژه مصوب اجرا و به بهره برداري رسيده است.
طرحهاي مصوب آبخيزداري استان عبارتند از :
 
1-      طرح آبخيزداري در حوزه آبخيز سدهاي موجود
2-      طرح آبخيزداري در حوزه آبخيز سدهاي در دست ساختمان
3-      طرح آبخيزداري و آبخوانداري در حوزه هاي فاقد سد
4-      طرح آبخيزداري و پيشگيري و مهار سيل
5-      طرح آبخيزداري و مقابله با پيامدهاي خشكسالي
6-      طرح ساماندهي و اصلاح كاربري اراضي
 
همچنين دو طرح آبخيزداري و بهره برداري از روانابهاي سطحي در حوزه آبخيز رودخانه هاي شور و طرح آبخيزداري در بالادست قنوات در دست تهيه مي باشند.
 از فعاليت هاي شاخص آبخيزداري اجرا شده در سطح حوزه هاي آبخيز استان هرمزگان بعنوان نمونه مي توان به طرح آبخيزداري در بالادست قنات سغ سياهو، سيستم پخش سيلاب دهندر هشتبندي، پخش سيلاب دهنگ و نيدان، سدهاي خاكي لاورفين، لاورميستان، لايگزان نسا، سرگزاحمدي، فارغان، كهوردان تخت، كهتك، كنارجو، سرارود، بونجي، كوئيك، تلنگ، جناح، هرنگ، سريدون، ليو، سركوه شنبه، حوزه شهري بندرلنگه، كهورستان، رويدر، طبل، گورزين، صلخ، غيل هنگام و ... ، سدهاي تنگ سهران، كاهكن، خومن و دستگرد درگاز بشاگرد، توركينست هاي حوزه شهري حاجي آباد، گزير و ذرتو ، طرح هاي كنترل سيل و ساماندهي آبراهه ها شامل دايك حفاظتي و  اپي هاي گشوئيه رودان، پور احمدي، طارم و ميان بر كهورستان، طرحهاي تسهيلات بانكي آبخيزداري در قالب تراس بندي و بهره برداري از اراضي شيبدار جهت توسعه باغات مركبات بويژه نارنگي در حوزه سياهو، احداث بندهاي كوتاه (دربند و كش بند) با مشاركت مردم بشاگرد در حوزه آبخيز سد جگين و سدهاي زيرزميني سانگون و سندرك نام برد.
تصاوير برخي از طرحهاي مذكور در ذيل ارائه شده است :
 
 
طرح آبخيزداري و تقويت چاه آبرساني روستاي بمبارك بشاگرد

 

 

طرح بازسازي سد باستاني نارمند فارغان در محور جديد

 

 

 

طرح آبخيزداري حوزه بونجي جاسك

 

سيستم پخش سيلاب دهندر هشتبندي

 

 اپي هاي شمع كوبي رودخانه گشوئيه رودان

 

 

طرح آبخيزداري احداث سد خاكي جناح 4

 

جلب مشاركت خيرين با احداث سازه هاي آبخيزداري با 100% خودياري در حوزه انجيره

 

 

طرح آبخيزداري در بالادست قنات سغ سياهو (14 دستگاه سد و بند آبخيزداري)

 

احداث بندهاي خشكه چين و چاله هاي فلسي در حوزه پور احمدي

 

 

عمليات بيومكانيك آبخيزداري با احداث ميكروكچمنت هاي هلالي

 

احداث بندهاي كوتاه آبخيزداري (دربند) با مشاركت مردم در بشاگرد

 

 استحصال آب از سد زيرزميني سندرك

 

توسعه اشتغال از طريق پرورش آبزيان در منابع آبي استحصالي طرح آبخيزداري

 

احياي اراضي شيبدار حوزه بنگلايان به كمك تراس بندي با مشاركت مردم

  

الگوی بارش های تابستانی جنوب کشور

نواب کوهپایه مسئول اداره ارزیابی منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان

دانشجوی دکتری اقلیم کشاورزی-دانشگاه خوارزمی تهران

امروزه آگاهی و شناخت محیط اطراف مستلزم نگاه همه جانبه است تا به معرفت از محیط نرسیم مدیریت  آن کاری مشکل است .بارش تابستانه در جنوب و جنوب شرق کشور نیز پدیده ای است که همه ساله با شدت و ضعف رخ می دهد که برای ایجاد آن دو شرط لازم وجود دارد رطوبت و صعود هوا، شاید این طور به نظر برسد که تقویت سیستم های پیوند از دور از قبیل ال نینو ، مادام جولیان و ... بر روی فراوانی وجود بارش در جنوب کشور در تابستان امسال تاثیر گذاشته است اما مهمتر از هرعاملی، عامل صعود، نقش کلیدی بازی می کند .پر ارتفاع جنب حاره که در فصل تابستان بر روی ایران لانه گزینی دارد یکی از عوامل  مانع صعود هوا و تراکم است ولی در تابستان امسال قدرت هر ساله را نداشت و به نوعی تضعیف شده بود

اگر بارش هایی که در تابستان امسال تا کنون رخ داده است را طبقه بندی کنیم دو الگو  قابل شناسایی است الگوی اول سیستم موسمی برخوردی یا تصادفی که در یک همگرایی دینامیکی در سطوح پایین بین سیستم های فشار که از جنوب یعنی از اقیانوس هند به سوی جنوب و جنوب شرق ایران می آید و سیستم های فشار که از شمال کشور به جنوب می وزند، ایجاد یک منطقه جبهه می کند و الگوی دوم گرمایش زمینی و کم فشار حرارتی در سطح زمین است که در هر دو الگو جابجایی و تضعیف پرارتفاع جنب حاره، سبب یا زمینه صعود هوای مرطوب می شود . زیرا هوای مرطوب از هوای خشک سبک تر است.

در فصل کارشناس اقلیم کشاورزی با اشاره به نقش عامل همرفت اظهار تابستان در سطح زمین کم فشار حرارتی و در سطوح بالا پر ارتفاع دینامیکی فعال هستند و برای ایجاد بارش همانطور که گفته شد دو عامل رطوبت و صعود نقش دارند اما در فصل تابستان پرارتفاع دینامیکی(جنب حاره) در فاصله کمی از سطح زمین قرار دارد در بعضی مواقع این سطوح بالا به ترازهای بالاتر رفته و لایه کم فشار حرارتی عمیق تر گشته و فرصت را برای صعود هوا ایجاد می کندداشت در زمان های که تابستان بارش رخ می دهد زبانه های پر ارتفاع جنب حاره بر روی ایران تضعیف شده در این حالت فرصت صعود رطوبت بیشتر می شود همچنین در این مناطق عامل ارتفاع از سطح دریا نیز نقش برجسته ای را ایفا می نماید وی ادامه داد بارش هنگامی شکل می گیرد که افت محیطی دما بیشتر از افت محیط توده هوا باشد و شرایط تراکمی صورت پذیرد در بررسی و تحلیل نقشه های جو بالا مشاهده می کنیم مرکزیت پدیده صعود عمودی هوا یا همرفت در روی جنوب  و شمال خلیج فارس و  همچنین در روی خشکی های عربستان  استقرار می یابد .

شرایط پیش گفته بالا زمینه ریزش باران های تابستانی را در جنوب و جنوب شرق کشور بویژه نقاط مرتفع و ارتفاعات شرقی، مرکزی شمالی و حتی غربی و شهرستان هایی مانند بشاگرد، حاجی آباد، بندرعباس، بستک، بندرلنگه (ارتفاعات مرکزی) ،شمالی و غربی استان را فراهم می نماید .تا اینجا به نقش صعود اشاره شد هر چند که در وقوع بارش های تابستانی بر عهده دارد .نباید از عامل مهم دیگر یعنی رطوبت هوا نیز غافل بود در کنار عامل صعود رطوبت نیز نقش اصلی

رطوبت مورد نیاز برای بارش های  تابستانه براثر اندر کنش دینامیکی بین سیستم های فشار عرض های پایین (از روی موسمی هندوستان ) و عرض های بالا (یعنی هم جهت با بادهای صد وبیست روزه ) باعث ایجاد جبهه در مناطق برخوردی، می کند و ارتفاعات در این بین سبب تسریع صعود مکانیکی رطوبت هوا می شود ولی وجود پرارتفاع جنب حاره در سطح بالا اغلب مانع صعود هوا می شود، هرگاه این پرارتفاع عقب نشینی کند این صعود مکانیکی  تا ارتفاع 600 تا 700 هکتو پاسکالی حاکم شده و هوای مرطوب موسمی سطوح زیرین می تواند تا سطح تراکم و میعان در ارتفاع 3000 الی 4000 متری از سطح زمین بالا می رود. در اینجا نقش ارتفاعات خیلی زیاد است با توجه به اینکه نرخ افتاهنگ محیطی بروی ارتفاعات کمتر از توده هوای مرطوب است توده هوا به بالا صعود کرده متراکم شده و به صورت محلی ایجاد بارش می کند.
 

نقشه پیچانه برای روز 28اگوست 2015

 

 

نقشه امگا

 

نقشه وزش رطوبتی تراز1000 هکتوپاسکال در روز28اگوست 2015

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نقشه امگا نشان می دهد که درجنوب و جنوب شرق کشور که به صورت مقادیر امگا منفی صعود هوا وتقویت همرفت را نشان می دهد.(اعداد منفی صعود هوا واعداد مثبت نزول هوا را نشان می دهد)

نقشه امگا

 

 

نقشه امگا در شکل زیر نشان می دهد که درروز28اگوست شرایط صعود خوبی نسبت به روزهای قبل وبعد وجود دارد

نقشه امگا ومقایسه با روزهای قبل وبعد

رطوبت مورد نیاز برای بارش  مذکوربراثر اندر کنش دینامیکی بین سیستم های فشار عرض های پایین (از روی موسمی هندوستان ) وعرض های بالا (یعنی هم جهت با بادهای صد وبیست روزه ) باعث ایجاد جبهه می شود(شکل زیرنقشه وزش رطوبتی)اما با توجه وجود کم فشار حرارتی در سطح زمین شرایط را برای صعود ایجاد میکند که نقشه اومگا و پیجانه وجود کم فشار حرارتی را نشان می دهد اما وجود پرارتفاع جنب حاره در سطح بالا مانع صعود می شود، هرگاه این پرارتفاع عقب نشینی کند کم فشار حرارتی  تا ارتفاع 600تا 700هکتوپاسکالی حاکم می شود وهوای مرطوب موسمی سطوح زیرین می تواند تا سطح تراکم در جو بالا  600 تا 700هکتوپاسکالی بالا می رود. اما در اینجا نقش ارتفاعات خیلی زیاد است با توجه به اینکه نرخ افتاهنگ محیطی بروی ارتفاعات کمتر از توده هوای مرطوب است توده هوا به بالا صعود کرده و تراکم و به صورت محلی ایجاد بارش می کند.

غالب بارش های تابستان اخیر در سطح استان و استان های جنوبی از این الگو و رفتار تبعیت می کند به امید بارش های خوب در تمام فصول سال برای استان و کل حوزه ای آبخیز منتهی به کشور ان شاا... .

 

 

چاپ | ارسال به ديگران  | 
فرم هاي راهنماي ارباب رجوع
طرح انتقاد و یا شکایت
شماره تماس
فکس
پست الکترونیک (ایمیل )
نشانی
توضیحات
  
(حروف و يا اعداد مشاهده شده را وارد نماييد)