مشارکت جوامع بومی محلی ، رمز موفقیت مدیریت پایدار جنگل
تولید و حفظ جنگلها یکی از عوامل مهم در تحقق اهداف توسعه پایدار است و چگونگی استفاده و حضور جوامع محلی در جنگل یکی از رموز مدیریت پایدار و موفقیت در مدیریت جنگلهاست.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی منابع طبیعی هرمزگان، کشور چهار فصل ایران در کنار کوهستان، دشت و کویرهای زیبا، از نعمت جنگلهای سرسبز و مراتع پهناور نیز برخوردار است.
به گفته کارشناسان وسعت جنگلهای ایران به 14 میلیون هکتار میرسد. در بحبوحه نگرانیها از اثرات مخرب تغییرات اقلیمی بر محیطزیست، اصلاح، احیا و حفاظت از این مناطق پوشیده از درخت که به گفته سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) بر کیفیت آب آشامیدنی، تأمین انرژی موردنیاز در آینده و طراحی شهرهای پایدار و سلامت نقش دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
دربررسی نقش جوامع محلی در مدیریت
عرصه هاي جنگلی بیش از هر چیز به مفهوم جنگلداري اجتماعی باید اشاره کرد .جنگلداري
اجتماعی عبارت است از اداره و پرورش جنگلها در اراضی ملی یاعمومی وبه طور کلی هدف
آن منحصرا سوددهی به کل جامعه است وفعالیت آن بیشتر در زمینهاي دولتی و ملی انجام
می شود تا اراضی با مالکیت خصوصی.
800هزار
هکتار جنگل رویشی در هرمزگان
از حدود يك ميليون و 134 هزار هكتار
جنگل در استان، 800 هزار هكتار آن جنگل هاي رويشي و21 هزار جنگل هاي مانگرو هستند
كه هرمزگان از اين نظر رتبه نخست را در كشور دارد.بيش از 800 هزار هكتار از جنگل
هاي هرمزگان تحت عنوان ناحيه رويشي خليج فارس و درياي عمان ناميده مي شود كه شامل
گونه هاي گرمسيري از جمله انواع آكاسيا، انواع كهور، چوچ، كلير، گَز، كُنار و
استبرق بوده كه در دشت های ساحلي واقع شده است که می تواند در حوزه گردشگری و جذب توریست
مورد توجه ویژه قرار گیرد. ناگفته نماند که جوامع محلی هم سهمی در برداشت از
جنگلها دارند البته بشرط آنکه دخل و تصرفی در طبیعت نداشته و اثری از خود باقی
نگذارند که عرصه های طبیعی اسیبی وارد بشود.
28کانون
بحران فرسایش بادی درهرمزگان
در کنار این جنگل های رویشی ،هرمزگان
یکی از ۷ استان بیابانی کشور است که ۲۸
کانون فرسایش بادی به وسعت ۳۱۸ هزار
هکتار که وسعت اراضی بیابانی استان یک میلیون و ۵۶۵هکتار است. بیابان زایی
بر اثر عوامل طبیعی مانند کمبود بارندگی و کاهش پوشش گیاهی و عوامل انسانی مانند
دخل و تصرف در طبیعت ایجاد می شود که پوشش گیاهی و مراتع در اثر عبور و مرور
کاهش می یابد. بنابراین یکی از مهمترین اثر ات جنگل ها و پوشش گیاهی در مناطق
بیابانی جلوگیر ی از پیشرفت بیابان و ایجاد گالی و شن های روان و... است.
وجود جنگل هاي خليج فارس و درياي عمان
مانعي مهم براي جلوگيري از افزايش ريزگردها بوده و در كاهش اثرات سيلاب هاي
ويرانگر موثر است که در صورت تخريب جنگل ها، شرايط هرمزگان شبيه استان هاي غربي
استان هاي درگير با معضل ريزگردها خواهد شد.
به گفته مدیرکل منابع طبیعی هرمزگان؛
تاکنون اداره کل منابع طبیعی علاوه بر حفاظت از پوشش گیاهی نقش عمده و اصلی در
حفاظت از خاک دارد که تاکنون ۹ هزار هکتار مالچ پاشی و ۶۰ کیلومتر بادشکن زنده
اجرا شده است که این اقدام مهم را در میتوان به وضوح در شرق استان دید.
جنگل و اقتصاد جوامع محلی
از انجایی که اقتصاد و معیشت جوامع
محلی در نقاط کوهستانی و جنگلی با عرصه های طبیعی عجین شده است آموزش و مشارکت
جوامع در صیانت و حراست از طبیعت یکی از مهمترین شاخص ها و اولویت های سازمان
جنگلها و به تبع ادارات کل منابع طبیعی در استان ها است
.
استفاده
از دانش بومی جوامع محلی ، برگزاری دوره های آموزشی و ترویجی، همفکری با مردم
بومی در ایجادسازه ها وسدهای منابع طبیعی ، استفاده از مشارکت خیرین منطقه،
ارزیابی اقتصادي واجتماعی منطقه از طریق روشهاي پژوهشی علمی و... ازجمله
مواردی است که می تواند در جلب مشارکت جوامع محلی در مناطق جنگلی و کوهستانی مثمر
ثمر باشد .
با توجه به اينكه جنگل هاي كوهستاني
ميزان زيادي از رويشگاه هاي گياهان دارويي و ميوه هاي خوراكي را به خود اختصاص
داده اين جنگل ها نقش زيادي در اقتصاد جوامع محلي هم دارد و درصدي از درآمد
خانوارها از اين جنگل ها تامين مي شود كه درخت بادام كوهي از جمله اين گونه هاست.
باید گفت جنگلداري اجتماعی تعادلی را
ایجاد میکند که در نتیجه انطباقات بدون زمین بتوانند در اداره وپرورش جنگل مشارکت
کنند واز منافع آن بهره مند شوند.این روش نوعی مدیریت محلی بر منابع است که هدف
اصلی آن توسعه جنگلکاري با مشارکت افراد بومی،حفاظت و احیا و بهره برداري از منابع
جنگلی با مشارکت افراد محلی، جلوگیري از سود طلبی عدههایی خاص،ایجاد آشتی بین جنگلبانان
دولتی و روستایان،آموزش وهدایت ساکنان روستا وبالاخره افزایش درامدو بهبود زندگی
کشاورزان وروستاییان است.
در همین خصوص مدیرکل منابع طبیعی هرمزگان تاکید دارد که تمام جنگل هاي هرمزگان جز جنگل هاي حفاظتي محسوب مي شوند كه هرگونه برداشت از چوب اين جنگل ها به طور كامل ممنوع است و بهره برداري از محصولات غير چوبي مانند گياهان دارويي، صنعتي و ميوه هاي خوراكي طبق طرح تصويب شده در كميته فني ادارات منابع طبيعي و آبخيزداري استان امكان پذير است.
جنگل های کوهستانی
مساحت جنگل هاي كوهستاني يا ايران
توراني در هرمزگان هم بيش از 313 هزار هكتار است كه در ارتفاعات كوه گنو، هماگ،
كوشا احمدي، كوه شب، نيان، كوه پردي، سركوه شنبه پارسيان و بشاگرد رويش دارند.
جنگل هاي كوهستاني مخصوص نواحي سردسير ايران و در ارتفاعات قرار گرفته كه عناصر
رويشي ويژه كه جز ذخاير ژنتيكي كشور است مانند گونه هاي بادام كوهي، بنه، كسور،
كيكم (نوعي افرا)، ارژن و در ارتفاعات بالا گونه زيتون وحشي و ارس (سرو كوهي )
ديده مي شود.
درهمین راستا در مناطق کوهستانی که
شرایط زیست بوم سخت تر است همراهی و استفاده از جوامع محلی در صیانت ، احیا و
نگهداری جنگل ها و مراتع بیش از پیش احساس می شود تا در حفاظت از عرصه های طبیعی
بصورت همیاران طبیعت داوطلبانه حضور پررنگی داشته باشند.
هر شهروند یک نهال
اگر هر کدام از مردم و اهالی
روستاهادر اطراف روستای خود ویا در محیط اطراف محل زندگی شان نهال بکارند و یا در
مراسم تولد و ازدواج نهال هدیه دهند شاهد کاهش پدیده بیابان زایی و
گرد و غبار و افزایش سطح جنگل ها در نقاط مختلف استان خواهیم بود.
گفتنی
است سطح جنگل هاي استان هرمزگان با استناد به نقشه پوشش گياهي مورد تصويب و تائيد
شوراي عالي جنگل و مرتع كشور، حدود يك ميليون و 100 هزار هكتار است كه از نظر وسعت
جنگل ها اين استان رتبه چهارم كشور را دارد.
از مساحت هفت ميليون و200 هزار هكتاري
استان هرمزگان، 6 ميليون و 900 هزار هكتار جزو عرصه هاي منابع طبيعي است كه يك
ميليون و 100 هزار هكتار آن جنگل، چهار ميليون و 93هزار هكتار مرتع و يك ميليون و
565 هزار هكتار آن را بيابان تشكيل مي دهد .
فروغ مسلم زاده
نظر شما :