به بهانه بارانهای فصلی در بشاگرد
سازههای آبخیزداری؛ سپر هرمزگان در برابر سیلاب، فرسایش خاک و کمآبی
سازههای آبخیزداری در هرمزگان طی سالهای اخیر به یکی از موثرترین ابزارهای مدیریت منابع طبیعی، مهار سیلاب، کاهش فرسایش خاک و تقویت منابع آب زیرزمینی تبدیل شدهاند؛ زیرساختهایی که با آغاز بارشهای فصلی و مونسونی بهویژه در شهرستان بشاگرد، نقش آنها در کنترل روانآبها، حفاظت از آب و خاک و کاهش خسارتهای ناشی از سیلاب بیش از پیش نمایان شده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، آبخیزداری مجموعهای از اقدامات سازهای و غیرسازهای برای مدیریت آب و خاک در حوضههای آبخیز است؛ اقداماتی که از احداث بندهای سنگی-ملاتی و گابیونی تا بندهای خاکی، سازههای پخش سیلاب، هلالی آبگیر، خشکهچینها، تراسبندی و توسعه پوشش گیاهی را دربر میگیرد.
هدف اصلی این طرحها، کاهش سرعت رواناب، افزایش نفوذ آب در خاک، جلوگیری از جابهجایی رسوبات، مهار شدت سیلاب و کمک به تغذیه آبخوانهاست؛ رویکردی که در نهایت به حفاظت از منابع پایه، افزایش بهرهوری سرزمین و ارتقای تابآوری مناطق در برابر خشکسالی و بارشهای سیلابی منجر میشود.
کارشناسان منابع طبیعی معتقدند آبگیری سازههای آبخیزداری در فصل بارش، نقشی تعیینکننده در کنترل رواناب، کاهش رسوبگذاری در پاییندست و جلوگیری از فرسایش خاک دارد.
این سازهها با کند کردن جریان آب، فرصت بیشتری برای نفوذ نزولات جوی در زمین فراهم میکنند و از این طریق به تقویت سفرههای زیرزمینی و تعادلبخشی آبخوانها کمک میکنند.
در کنار این آثار، کاهش حجم و اوج سیلابها نیز سبب میشود خسارتهای اقتصادی، زیستمحیطی و زیرساختی ناشی از بارشهای شدید به شکل محسوسی کاهش یابد.
افزایش رطوبت خاک و تقویت پوشش گیاهی نیز از دیگر پیامدهای مثبت اجرای این طرحهاست؛ موضوعی که به پایداری زیستبومهای محلی و کاهش روند بیابانزایی کمک میکند.
هرمزگان؛ پهنهای راهبردی برای اجرای آبخیزداری
استان هرمزگان با برخورداری از ۱۷ حوزه آبخیز و وسعتی بیش از ۱۰ میلیون هکتار، یکی از مهمترین پهنههای اجرای طرحهای آبخیزداری در کشور به شمار میرود.
بر اساس آمارهای موجود، تاکنون بیش از هشت هزار و ۶۵۱ سازه آبخیزداری با ظرفیت استحصال حدود ۴۹۰ میلیون مترمکعب رواناب در این استان ایجاد شده است.
بیشاز هزار و ۶۰۰ سازه سنگی-ملاتی، پخش سیلاب، هلالی آبگیر و سازههای خاکی و بیش از ۶ هزار سازه کوتاهمقیاس در هرمزگان احداث شده است.از این تعداد، بیش از یکهزار و ۶۰۰ سازه در قالب سنگی-ملاتی، پخش سیلاب، هلالی آبگیر و سازههای خاکی اجرا شده و بیش از ۶ هزار سازه کوتاهمقیاس از نوع دربند و کشبند نیز در سطح استان احداث شده است.
همچنین بیش از ۱۱۲ هزار هکتار عملیات بیولوژیک و بیومکانیک در راستای حفاظت از منابع طبیعی هرمزگان انجام گرفته است.
بشاگرد؛ جایی که آبخیزداری به یک نیاز حیاتی تبدیل شد
همزمان با قرار گرفتن بشاگرد در آستانه فصل بارشهای فصلی و مونسونی تابستان، اهمیت سازههای آبخیزداری در این شهرستان بیش از هر زمان دیگری نمایان میشود؛ زیرساختهایی که برای مهار رواناب، کاهش فرسایش خاک، تغذیه سفرههای زیرزمینی و کنترل خسارتهای ناشی از سیلاب ایجاد شدهاند و امروز به یکی از اصلیترین تکیهگاههای حفاظت از منابع طبیعی و معیشت روستایی تبدیل شدهاند.
شهرستان بشاگرد به دلیل شرایط اقلیمی، ناهمواری زمین و قرار گرفتن در مسیر بارشهای ناگهانی و سیلابهای فصلی، از مناطق حساس جنوب کشور در برابر مخاطرات طبیعی به شمار میرود.
در چنین شرایطی، آبخیزداری تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه رویکردی پیشگیرانه و راهبردی برای صیانت از آب، خاک، پوشش گیاهی و سکونتگاههای انسانی است.
بشاگرد دارای ۱۴۷ سازه اصلی و بیش از ۶ هزار و ۱۱۰ سازه فرعی است که با مشارکت مردم ساخته شده و از این نظر رتبه نخست کشور را دارد.سازههای آبخیزداری با کاهش سرعت جریان آب، کنترل روانابهای مخرب، جلوگیری از شستهشدن خاک و افزایش فرصت نفوذ آب در زمین، امکان تغذیه سفرههای زیرزمینی و تقویت چشمهها، قنوات و منابع آبی پاییندست را فراهم میکنند که همین ویژگی باعث شده است این سازهها در منطقهای مانند بشاگرد که همزمان با کمآبی و سیلابهای ناگهانی روبهرو بوده، نقشی دوگانه و حیاتی داشته باشند.
رییس منابع طبیعی و آبخیزداری بشاگرد در تشریح ظرفیتهای این شهرستان گفت: بشاگرد دارای ۱۴۷ سازه اصلی و بیش از ۶ هزار و ۱۱۰ سازه فرعی است که با مشارکت مردم ساخته شده و از این نظر رتبه نخست کشور را دارد.
احمد جنگیزاده افزود: در ۲ سال گذشته نیز ۱۰ سازه آبخیزداری در این شهرستان احداث شده که آثار آن در تامین آب آشامیدنی روستاها، کشاورزی، دامداری، بهبود سفرههای زیرزمینی، تقویت چشمهها و قنوات و همچنین کنترل سیلاب بهخوبی قابل مشاهده است.
وی با اشاره به اثرگذاری این طرحها در برخی روستاها بیان کرد: یکی از روستاهایی که از اجرای سازهها بهرهمند شده، روستای پوسمن از توابع بخش گوهران است که اجرای طرحهای آبخیزداری در آن، تأثیر قابل توجهی بر آب آشامیدنی و اراضی کشاورزی داشته است.
جنگیزاده تاکید کرد: هدف از اجرای این سازهها فقط کنترل آبهای سطحی نیست، بلکه این طرحها در جلوگیری از فرسایش خاک، تقویت چاهها و چشمهها و کاهش خسارتهای ناشی از سیلاب نیز نقش موثری دارند.
وی گفت: در بسیاری از نقاط شهرستان، در صورت نبود سازههای کنترلی، روانآبها با شدت بالا حرکت میکنند و افزون بر تخریب اراضی، خاک حاصلخیز را نیز با خود میبرند، در حالی که آبخیزداری با مدیریت صحیح رواناب، هم از خاک محافظت میکند و هم به تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک میرساند.
پارک آبخیز بستک؛ نماد پیوند آبخیزداری و توسعه محلی
پارک آبخیز بستک به عنوان نخستین و تنها پارک آبخیز خیرساز کشور، با مساحت ۸۳۰ هکتار و با مشارکت مردم و خیران در حوزه آبخیزداری به طور کامل اجرایی شده است. در این مجموعه، فعالیتهای زیربنایی متعددی از جمله احداث سازههای متنوع آبخیزداری، پیادهراه سلامت، کاشت حدود ۶ هزار اصله نهال بومی، احداث آبانبار و منبع ذخیره آب و ایجاد دریاچه مصنوعی انجام شده است.
این پارک در ارتفاعات پیرامون حوزه آبخیز شهری بستک قرار دارد و با توجه به اقلیم خشک منطقه، وجود این ارتفاعات در تعدیل گرما، بهویژه در بهار و تابستان، بسیار مؤثر است. همچنین قرار گرفتن تفرجگاه در مسیر وزش باد و نسیم خنک، شرایط مطلوبتری برای حضور گردشگران فراهم کرده است.
در بخشهای مختلف این پارک، آلاچیقها و نشیمنگاههایی نیز تعبیه شده که حتی در فصل گرم سال قابلیت استفاده دارد. پارک آبخیز بستک با تلفیق ظرفیتهای مهندسی، منابع طبیعی و جاذبههای محلی، افزون بر کارکردهای محیطزیستی، زمینهساز کارآفرینی، اشتغالزایی و درآمدزایی نیز شده است.
رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بستک نیز با اشاره به پیشینه مشارکتهای مردمی در این شهرستان گفت: بستک به عنوان مهد خیران آبخیزداری کشور، با همراهی گسترده مردم و خیران محلی به الگویی موفق در اجرای طرحهای منابع طبیعی و حفاظت از اراضی ملی تبدیل شده است.
حامد احمدپور افزود: مشارکت دیرینه مردم و خیران شهرستان در اجرای پروژههای آبخیزداری و منابع طبیعی، نقش مهمی در حفاظت از عرصههای ملی داشته و موجب اجرای طرحهای شاخصی همچون جنگلکاری، مدیریت روانابهای سطحی، احداث سازههای آبخیزداری و ایجاد بوستانهای روستایی شده است.
وی بیان کرد: کاشت بیش از ۱۲ هزار اصله نهال در قالب طرح ملی کاشت یک میلیارد درخت و احداث پارک آبخیز بستک به عنوان نخستین پارک آبخیز خیرساز کشور، از جمله نمونههای بارز این اقدامات به شمار میرود.
آبگیری ۹۰۰ سازه در بارندگیهای امسال
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان با اشاره به اثرگذاری سازههای آبخیزداری در بارندگیهای سال جاری گفت: در جریان بارشهای فروردینماه امسال، ۹۰۰ سازه آبخیزداری در سراسر استان آبگیری شد و در مجموع حدود ۱۱۰ میلیون مترمکعب آب در این سازهها ذخیره شد.
سیدمحمد نور موسوی اظهار کرد: این میزان آبگیری نقش موثری در تعدیل سیلاب، حفاظت خاک و تغذیه سفرههای زیرزمینی ایفا کرده است.
وی افزود: هرمزگان با برخورداری از ۱۷ حوزه آبخیز و وسعتی افزون بر ۱۰ میلیون هکتار، یکی از پهنههای مهم اجرای طرحهای جامع مدیریت آبخیز در کشور است.
موسوی ادامه داد: تاکنون در قالب برنامههای مدیریت جامع حوزههای آبخیز، افزون بر یکهزار و ۶۰۰ سازه آبخیزداری شامل سنگی-ملاتی، پخش سیلاب، هلالی آبگیر و سازههای خاکی و همچنین بیش از ۶ هزار سازه دربند و کشبند در سطح استان اجرا شده است.
مشارکت مردم و خیران؛ پشتوانه توسعه آبخیزداری
یکی از محورهای مهم در توسعه سازههای آبخیزداری هرمزگان، مشارکت مردم، خیران، بهرهبرداران و جوامع محلی است؛ ظرفیتی که به گفته مسئولان، نقش تعیینکنندهای در اجرای پروژهها، نگهداری سازهها و احیای عرصههای طبیعی داشته است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان با قدردانی از همراهی مردم و خیران گفت: مشارکت خیران و جوامع محلی در احداث و نگهداری سازههای آبخیزداری، زمینهساز احیا و گسترش پوشش گیاهی و حفظ منابع طبیعی استان شده است.
وی از خیران خواست با تداوم این همراهی، ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان را در مسیر صیانت از منابع ارزشمند طبیعی استان یاری کنند.
زیرساختی برای تابآوری هرمزگان
آنچه امروز در هرمزگان در قالب اجرای سازههای آبخیزداری دنبال میشود، تنها مهار سیلاب نیست بلکه ایجاد زیرساختی پایدار برای حفاظت از منابع آب و خاک، افزایش توان تولید، تقویت پوشش گیاهی و ارتقای تابآوری مناطق روستایی و طبیعی در برابر خشکسالی و بارشهای مخرب است.
آبخیزداری در هرمزگان اکنون بهعنوان ابزاری موثر برای مهار آب باران، تغذیه آبخوانها، کاهش خسارتهای طبیعی و حمایت از زیستبوم استان، جایگاه خود را در برنامهریزیهای توسعهای تثبیت کرده است؛ مسیری که تداوم آن میتواند آیندهای پایدارتر برای منابع طبیعی، کشاورزی و جوامع محلی این استان رقم بزند.
نظر شما :